ବୈଦ୍ୟୁତିକ ଶୋଧନ ଗୋଟିଏ ଧାତୁ M ପାଇଁ, ଏନୋଡ୍ କ୍ୟାଥୋଡ୍ ଏବଂ ବୈଦ୍ୟୁତିକ ବିଶ୍ଳେଷ୍ୟ ରୂପେ କାହାକୁ ନିଆଯିବ ?

ବୈଦ୍ୟୁତିକ ଶୋଧନ (Electrolytic Refining) ହେଉଛି ଏକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଯାହାକି ଅଶୁଦ୍ଧ ଧାତୁକୁ ବିଶୁଦ୍ଧ କରିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ, ଏକ ବୈଦ୍ୟୁତିକ କୋଷ (Electrolytic cell) ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ, ଯେଉଁଥିରେ ଦୁଇଟି ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋଡ୍ (electrode) ଥାଏ - ଏନୋଡ୍ (Anode) ଓ କ୍ୟାଥୋଡ୍ (Cathode)।

ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାଟି ନିମ୍ନଲିଖିତ ପଦ୍ଧତି ଅନୁସରଣ କରେ:

୧. **ଏନୋଡ୍ (Anode):** ଅଶୁଦ୍ଧ ଧାତୁକୁ ଏନୋଡ୍ ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ। ଏହା ବୈଦ୍ୟୁତିକ କୋଷର ଧନାତ୍ମକ ଅଗ୍ରଭାଗ (positive terminal) ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇଥାଏ।

୨. **କ୍ୟାଥୋଡ୍ (Cathode):** ବିଶୁଦ୍ଧ ଧାତୁର ଏକ ପତଳା ପ୍ଲେଟ୍କୁ କ୍ୟାଥୋଡ୍ ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ। ଏହା ବୈଦ୍ୟୁତିକ କୋଷର ଋଣାତ୍ମକ ଅଗ୍ରଭାଗ (negative terminal) ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇଥାଏ।

୩. **ବୈଦ୍ୟୁତିକ ବିଶ୍ଳେଷ୍ୟ (Electrolyte):** ଏକ ଦ୍ରବଣ (solution) ଯେଉଁଥିରେ ଧାତୁର ଲବଣ (metal salt) ମିଶ୍ରିତ ହୋଇଥାଏ, ତାହାକୁ ବୈଦ୍ୟୁତିକ ବିଶ୍ଳେଷ୍ୟ ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ଯଦି ତମ୍ବା (copper) କୁ ବିଶୁଦ୍ଧ କରାଯାଉଛି, ତେବେ କପର୍ ସଲ୍ଫେଟ୍ (copper sulfate) ଦ୍ରବଣକୁ ବୈଦ୍ୟୁତିକ ବିଶ୍ଳେଷ୍ୟ ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ।

୪. **ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପ୍ରବାହ (Electric Current):** ଯେତେବେଳେ ବୈଦ୍ୟୁତିକ କୋଷ ମଧ୍ୟ ଦେଇ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପ୍ରବାହିତ କରାଯାଏ, ସେତେବେଳେ ଏନୋଡ୍ରେ ଥିବା ଅଶୁଦ୍ଧ ଧାତୁ ଆୟନ (ion) ରେ ପରିଣତ ହୋଇ ଦ୍ରବଣରେ ମିଶିଯାଏ।

୫. **ଧାତୁର ଜମା (Metal Deposition):** ଦ୍ରବଣରେ ଥିବା ଧାତୁ ଆୟନ କ୍ୟାଥୋଡ୍ ଆଡ଼କୁ ଗତି କରନ୍ତି ଏବଂ ସେଠାରେ ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନ୍ ଗ୍ରହଣ କରି ବିଶୁଦ୍ଧ ଧାତୁ ରୂପରେ କ୍ୟାଥୋଡ୍ ଉପରେ ଜମା ହୁଅନ୍ତି।

୬. **ଅପଦ୍ରବ୍ୟର ପରିଚାଳନା (Impurities Management):** ଅଶୁଦ୍ଧି ଭାବରେ ଥିବା ଦ୍ରବଣୀୟ ଅପଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ରବଣରେ ରହିଯାଏ ଏବଂ ଅଦ୍ରବଣୀୟ ଅପଦ୍ରବ୍ୟ ଏନୋଡ୍ ତଳେ ଜମା ହୋଇଯାଏ, ଯାହାକୁ ଏନୋଡ୍ ପଙ୍କ (Anode mud) କୁହାଯାଏ।

ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଦ୍ଵାରା ୯୯.୯୯% ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଶୁଦ୍ଧ ଧାତୁ ପାଇବା ସମ୍ଭବ ହୋଇଥାଏ।

ଉଦାହରଣ:

* **ତମ୍ବାର ଶୋଧନ (Refining of Copper):** ଅଶୁଦ୍ଧ ତମ୍ବାକୁ ଏନୋଡ୍ ଏବଂ ବିଶୁଦ୍ଧ ତମ୍ବାର ପତଳା ପ୍ଲେଟ୍କୁ କ୍ୟାଥୋଡ୍ ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ। କପର୍ ସଲ୍ଫେଟ୍ ଦ୍ରବଣକୁ ବୈଦ୍ୟୁତିକ ବିଶ୍ଳେଷ୍ୟ ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ।

ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା କେବଳ ଧାତୁକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରିବା ପାଇଁ ନୁହେଁ, ବରଂ ଧାତୁର ଗୁଣବତ୍ତା ବଢ଼ାଇବା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ।