ସଂକ୍ଷେପରେ ଉତ୍ତର ଦିଆ। ସିନାପ୍ସ୍ କହିଲେ କ’ଣ ବୁଝ ?

ସିନାପ୍ସ୍ (Synapse) ହେଉଛି ଦୁଇଟି ସ୍ନାୟୁକୋଷ (Neuron) ମଧ୍ୟରେ ସଂଯୋଗ ସ୍ଥଳ। ଗୋଟିଏ ସ୍ନାୟୁକୋଷର ଆକ୍ସନ୍ (Axon) ଏବଂ ଅନ୍ୟ ସ୍ନାୟୁକୋଷର ଡେନ୍ଡ୍ରାଇଟ୍ (Dendrite) ପରସ୍ପର ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇ ଏକ ସୂକ୍ଷ୍ମ ସ୍ଥାନ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି, ଯାହାକୁ ସିନାପ୍ସ୍ କୁହାଯାଏ। ଏହି ସ୍ଥାନରେ, ଗୋଟିଏ ସ୍ନାୟୁକୋଷରୁ ଅନ୍ୟ ସ୍ନାୟୁକୋଷକୁ ସୂଚନା (information) ପ୍ରେରଣ କରାଯାଏ।

ଏହା କିପରି କାମ କରେ:

1. ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସିଗ୍ନାଲ୍ ଆଗମନ: ଯେତେବେଳେ ଏକ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସିଗ୍ନାଲ୍ (electrical signal) ଆକ୍ସନ୍ ଦେଇ ଗତି କରେ, ଏହା ଆକ୍ସନ୍‌ର ଶେଷ ଭାଗରେ ପହଞ୍ଚେ।
2. ନିଉରୋଟ୍ରାନ୍ସମିଟର ମୁକ୍ତି: ଆକ୍ସନ୍ ଶେଷରେ ପହଞ୍ଚିବା ପରେ, ଏହି ସିଗ୍ନାଲ୍ କିଛି ରାସାୟନିକ ପଦାର୍ଥ (chemical substance) ମୁକ୍ତ କରେ, ଯାହାକୁ ନିଉରୋଟ୍ରାନ୍ସମିଟର (neurotransmitter) କୁହାଯାଏ।
3. ରିସେପ୍ଟର ସହିତ ସଂଯୋଗ: ନିଉରୋଟ୍ରାନ୍ସମିଟର ସିନାପ୍ଟିକ୍ ସ୍ଥାନ (synaptic cleft) ଅତିକ୍ରମ କରେ ଏବଂ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସ୍ନାୟୁକୋଷର ଡେନ୍ଡ୍ରାଇଟ୍ ଉପରେ ଥିବା ରିସେପ୍ଟର (receptor) ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ ହୁଏ।
4. ସିଗ୍ନାଲ୍ ପ୍ରେରଣ: ନିଉରୋଟ୍ରାନ୍ସମିଟର ରିସେପ୍ଟର ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ ହେବା ପରେ, ଏହା ପରବର୍ତ୍ତୀ ସ୍ନାୟୁକୋଷରେ ଏକ ନୂତନ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସିଗ୍ନାଲ୍ ସୃଷ୍ଟି କରେ, ଯାହା ଫଳରେ ସୂଚନା ଆଗକୁ ବଢ଼ିଥାଏ।

ସିନାପ୍ସର ଗୁରୁତ୍ୱ:

* ସ୍ନାୟୁ ସଂଚାଳନ: ସିନାପ୍ସ୍ ସ୍ନାୟୁକୋଷଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ସୂଚନା ସଂଚାଳନ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।
* ମସ୍ତିଷ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ: ଏହା ମସ୍ତିଷ୍କର ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟ, ଯେପରିକି ଶିଖିବା, ସ୍ମରଣ ରଖିବା ଏବଂ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।
* ସ୍ନାୟୁ ରୋଗ: ସିନାପ୍ସର କାର୍ଯ୍ୟରେ ଅସୁବିଧା ହେଲେ ଅନେକ ପ୍ରକାର ସ୍ନାୟୁ ରୋଗ ହୋଇପାରେ, ଯେପରିକି ପାର୍କିନ୍ସନ୍ ରୋଗ (Parkinson's disease) ଏବଂ ଆଲଜାଇମର୍ ରୋଗ (Alzheimer's disease)।

ସଂକ୍ଷେପରେ, ସିନାପ୍ସ୍ ହେଉଛି ସ୍ନାୟୁକୋଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୂଚନା ଆଦାନ ପ୍ରଦାନ କରିବାର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ଥାନ, ଯାହା ମସ୍ତିଷ୍କର ସଠିକ୍ କାର୍ଯ୍ୟକାରିତା ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜରୁରୀ ଅଟେ।