ସ୍ନାୟୁକୋଷର ଗଠନ ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନ କର ।

ସ୍ନାୟୁକୋଷ ବା ନ୍ୟୁରନ୍ (Neuron) ହେଉଛି ସ୍ନାୟୁତନ୍ତ୍ରର ଗଠନାତ୍ମକ ଓ କାର୍ଯ୍ୟାତ୍ମକ ଏକକ। ଏହାର ମୁଖ୍ୟ ଅଂଶଗୁଡ଼ିକ ହେଲା—

1. କୋଷଦେହ: ଏଥିରେ କୋଷକେନ୍ଦ୍ର ଓ କୋଷଜୀବଦ୍ରବ୍ୟ ଥାଏ। ଏହା ସ୍ନାୟୁକୋଷର ପୋଷଣ, ଜୀବନକ୍ରିୟା ଓ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ।
2. ଡେଣ୍ଡ୍ରାଇଟ୍: କୋଷଦେହରୁ ବାହାରୁଥିବା ଛୋଟ ଓ ଶାଖାଯୁକ୍ତ ପ୍ରବର୍ଦ୍ଧକୁ ଡେଣ୍ଡ୍ରାଇଟ୍ କୁହାଯାଏ। ଏହା ଗ୍ରାହୀଅଙ୍ଗ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ସ୍ନାୟୁକୋଷରୁ ଆବେଗ ଗ୍ରହଣ କରି କୋଷଦେହକୁ ପହଞ୍ଚାଏ।
3. ଆକ୍ସନ୍: କୋଷଦେହରୁ ବାହାରୁଥିବା ଲମ୍ବା, ସାଧାରଣତଃ ଏକକ ଓ ଶାଖାହୀନ ପ୍ରବର୍ଦ୍ଧକୁ ଆକ୍ସନ୍ କୁହାଯାଏ। ଏହା କୋଷଦେହରୁ ଆବେଗକୁ ଦୂରସ୍ଥ ଅଂଶକୁ ନେଇଯାଏ।
4. ସ୍ନାୟୁପ୍ରାନ୍ତ: ଆକ୍ସନ୍‌ର ଶେଷଭାଗରେ ସ୍ନାୟୁପ୍ରାନ୍ତ ଥାଏ। ଏହାରୁ ରାସାୟନିକ ପଦାର୍ଥ ନିର୍ଗତ ହୋଇ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସ୍ନାୟୁକୋଷ, ପେଶୀ କିମ୍ବା ଗ୍ରନ୍ଥିକୁ ଆବେଗ ପହଞ୍ଚାଏ।
5. ସ୍ନାୟୁକୋଷରେ ଆବେଗର ଦିଗ ସାଧାରଣତଃ ଡେଣ୍ଡ୍ରାଇଟ୍‌ରୁ କୋଷଦେହ ଓ କୋଷଦେହରୁ ଆକ୍ସନ୍‌ ଦିଗକୁ ଥାଏ।
6. ଏହା ଗ୍ରାହୀଅଙ୍ଗରୁ ଉତ୍ତେଜନା ଗ୍ରହଣ କରି ସ୍ଥାୟବିକ ଆବେଗ (Nerve impulse) ରୂପେ ପରିବହନ କରେ।
7. ସଂଜ୍ଞାବହ ସ୍ନାୟୁ ଆବେଗକୁ ମସ୍ତିଷ୍କ ଓ ସୁଷୁମ୍ନାକାଣ୍ଡକୁ ନେଇଯାଏ, ଆଜ୍ଞାବହ ସ୍ନାୟୁ ମସ୍ତିଷ୍କର ଆଦେଶକୁ ପେଶୀ କିମ୍ବା ଗ୍ରନ୍ଥିକୁ ପହଞ୍ଚାଏ।

ଉଦାହରଣସ୍ୱରୂପ, ଗରମ ବସ୍ତୁକୁ ଛୁଇଁଲେ ଚମର ଗ୍ରାହୀଅଙ୍ଗରୁ ଆବେଗ ସ୍ନାୟୁକୋଷ ମାଧ୍ୟମରେ ପରିବହିତ ହୋଇ ହାତକୁ ତୁରନ୍ତ ଘୁଞ୍ଚାଇ ନିଆଯାଏ। ତେଣୁ ସ୍ନାୟୁକୋଷ ଆବେଗ ଗ୍ରହଣ, ପରିବହନ ଓ ଉପଯୁକ୍ତ ଅଙ୍ଗକୁ ଆଦେଶ ପହଞ୍ଚାଇବାରେ ମୁଖ୍ୟ ଭୂମିକା ନିଏ।