ପ୍ରତିକ୍ଷେପ କ୍ରିୟା କ’ଣ? ଆମ ଶରୀରରେ ଘଟୁଥିବା ଏକକ ସିନାପ୍ଟିକ ପ୍ରତିକ୍ଷେପ ବର୍ଣ୍ଣନ କରା

ପ୍ରତିକ୍ଷେପ କ୍ରିୟା ଓ ଏକକ ସିନାପ୍ଟିକ ପ୍ରତିକ୍ଷେପ
କୌଣସି ଉଦ୍ଦୀପନାର ଫଳରେ ମସ୍ତିଷ୍କର ସଚେତନ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ବିନା ଶୀଘ୍ର ଓ ସ୍ୱୟଂଚାଳିତ ଭାବେ ଘଟୁଥିବା କ୍ରିୟାକୁ ପ୍ରତିକ୍ଷେପ କ୍ରିୟା (Reflex action) କୁହାଯାଏ।

1. ଉଦାହରଣସ୍ୱରୂପ, ଗରମ ବସ୍ତୁକୁ ଛୁଇଁଲେ ହାତକୁ ତୁରନ୍ତ ପଛକୁ ଟାଣିନେବା ପ୍ରତିକ୍ଷେପ କ୍ରିୟା।
2. ଏହି କ୍ରିୟାରେ ଗ୍ରାହୀ ଅଙ୍ଗ ଉଦ୍ଦୀପନା ଗ୍ରହଣ କରେ ଏବଂ ସେନ୍ସରୀ ସ୍ନାୟୁ ମାଧ୍ୟମରେ ଆବେଗ ସୁଷୁମ୍ନାକାଣ୍ଡକୁ ପହଞ୍ଚେ।
3. ସୁଷୁମ୍ନାକାଣ୍ଡରୁ ମୋଟର ସ୍ନାୟୁ ମାଧ୍ୟମରେ ଆବେଗ ପେଶୀକୁ ଯାଇ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଘଟାଏ।
4. ଯେତେବେଳେ ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ କେବଳ ଗୋଟିଏ ସେନ୍ସରୀ ସ୍ନାୟୁ ଓ ଗୋଟିଏ ମୋଟର ସ୍ନାୟୁ ସଂଶ୍ଲିଷ୍ଟ ଥାଏ, ତାହାକୁ ଏକକ ସିନାପ୍ଟିକ ପ୍ରତିକ୍ଷେପ (Monosynaptic reflex) କୁହାଯାଏ।
5. ସେନ୍ସରୀ ସ୍ନାୟୁ, ସୁଷୁମ୍ନାକାଣ୍ଡ ଓ ମୋଟର ସ୍ନାୟୁର ଅବସ୍ଥିତି ଏକ ଚାପ (Arc) ଆକାରରେ ଥିବାରୁ ଏହାକୁ ପ୍ରତିକ୍ଷେପ ଚାପ (Reflex arc) କୁହାଯାଏ।
ଇଭାନ୍ ପି. ପାଭଲୋଭ୍‌ଙ୍କ ପରୀକ୍ଷାରୁ ଲାଳ କ୍ଷରଣ ମଧ୍ୟ ସ୍ନାୟୁତନ୍ତ୍ର ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ପ୍ରତିକ୍ଷେପ କ୍ରିୟା ବୋଲି ପ୍ରମାଣିତ ହୋଇଥିଲା।