ଓଡ଼ିଶାରେ ଜାତୀୟତାଭାବର ବିକାଶରେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ଆନ୍ଦୋଳନ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଅନୁଷ୍ଠାନର ଅବଦାନ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତୁ।

ଓଡ଼ିଶାରେ ଜାତୀୟତାଭାବର ବିକାଶରେ ଭାଷା ଆନ୍ଦୋଳନ ଓ ଅନୁଷ୍ଠାନର ଅବଦାନ
ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ଆନ୍ଦୋଳନ ଓ ବିଭିନ୍ନ ସାମାଜିକ-ସାଂସ୍କୃତିକ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଓଡ଼ିଆ ଜାତୀୟତାଭାବ ଗଠନରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ନେଇଥିଲା।

1. ପ୍ରଭାବଶାଳୀ କେତେକ ବଙ୍ଗୀୟ ବ୍ୟକ୍ତି ଓଡ଼ିଆ ବିଦ୍ୟାଳୟରେ ବଙ୍ଗଳା ଭାଷା ପ୍ରଚଳନ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ। ଏହାର ପ୍ରତିବାଦରେ ଓଡ଼ିଆମାନେ ନିଜ ଭାଷାର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ସଂଘର୍ଷ କରିଥିଲେ।
2. ମାଡ୍ରାସ ପ୍ରଦେଶର ଗଞ୍ଜାମ ଜିଲ୍ଲାରେ ତେଲୁଗୁ ସରକାରୀ ଭାଷା ହେବାରୁ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ଅବହେଳିତ ହୋଇଥିଲା। ଏହାର ପ୍ରତିବାଦରେ ଗଞ୍ଜାମର ଓଡ଼ିଆମାନେ ଓଡ଼ିଶା ଡିଭିଜନରେ ମିଶିବା ପାଇଁ ଆନ୍ଦୋଳନ କରିଥିଲେ।
3. ୧୮୭୦ ସେପ୍ଟେମ୍ବରରେ ରସୁଲକୋଣ୍ଡାଠାରେ ସଭା କରି ସମସ୍ତ ଓଡ଼ିଆଙ୍କୁ ଏକତ୍ର ହେବା ପାଇଁ ଆହ୍ୱାନ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ସମ୍ବଲପୁରବାସୀଙ୍କ ଉଦ୍ୟମରେ ସେଠାରେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ପୁନଃ ପ୍ରଚଳିତ ହୋଇଥିଲା।
4. ରାଧାନାଥ ରାୟ, ଗୋପାଳ ଚନ୍ଦ୍ର ପ୍ରହରାଜ, ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତ ମହାପାତ୍ର, ଗୋପବନ୍ଧୁ ଦାସ, ମଧୁସୂଦନ ରାଓ ଓ ଗଙ୍ଗାଧର ମେହେର ପ୍ରମୁଖ ସାହିତ୍ୟିକ ଜାତୀୟତାବାଦୀ ଲେଖା ମାଧ୍ୟମରେ ଓଡ଼ିଆମାନଙ୍କୁ ଉଦ୍ବୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ।
5. ୧୮୮୨ ମସିହାରେ କଟକରେ ‘ଉତ୍କଳ ସଭା’ ଗଠିତ ହୋଇଥିଲା। ରାଧାନାଥ ରାୟ, ପ୍ୟାରୀମୋହନ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଗୌରୀଶଙ୍କର ରାୟ ପ୍ରମୁଖ ଏହା ଗଠନ କରିଥିଲେ। ଏହି ଅନୁଷ୍ଠାନ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା, ସଂସ୍କୃତି ଓ ଜାତୀୟତାବାଦର ବିକାଶରେ ମୁଖ୍ୟ ଭୂମିକା ନେଇଥିଲା।
ଏହିପରି ଭାଷାର ସୁରକ୍ଷା ଆନ୍ଦୋଳନ ଓ ଅନୁଷ୍ଠାନଗୁଡ଼ିକ ଓଡ଼ିଆମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକତା ଓ ଜାତୀୟ ଚେତନା ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲା।