ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଉତ୍ତର ଦିଆ । ଆମର କେତେ ପ୍ରକାର ଓ କେତୋଟି ଦାନ୍ତ ଅଛି ?

ମଣିଷ ମୁଖ୍ୟତଃ ଚାରି ପ୍ରକାରର ଦାନ୍ତ ଦେଖାଯାଏ, ଏବଂ ଜଣେ ବୟସ୍କ ଲୋକର ମୁହଁରେ ମୋଟ ୩୨ଟି ଦାନ୍ତ ଥାଏ। ଏହି ଦାନ୍ତଗୁଡ଼ିକ ହେଲେ:

୧. କର୍ତ୍ତନ ଦାନ୍ତ (Incisors): ଏଗୁଡ଼ିକ ସାମ୍ନାରେ ଉପର ଏବଂ ତଳ ମାଢ଼ିରେ ଥାଆନ୍ତି। ଏମାନେ ଖାଦ୍ୟକୁ କାଟିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଅନ୍ତି। ପ୍ରତି ମାଢ଼ିରେ ୪ଟି ଲେଖାଏଁ କର୍ତ୍ତନ ଦାନ୍ତ ଥାଆନ୍ତି, ଅର୍ଥାତ୍ ମୋଟ ୮ଟି କର୍ତ୍ତନ ଦାନ୍ତ ଥାଆନ୍ତି।

୨. ଛେଦକ ବା ଶ୍ୱାନଦନ୍ତ (Canines): ଏଗୁଡ଼ିକ କର୍ତ୍ତନ ଦାନ୍ତର ପାଖରେ ଉପର ଏବଂ ତଳ ମାଢ଼ିରେ ଗୋଟିଏ ଲେଖାଏଁ ଥାଆନ୍ତି। ଏମାନେ ଖାଦ୍ୟକୁ ଚିରିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଅନ୍ତି। ମୋଟ ୪ଟି ଶ୍ୱାନଦନ୍ତ ଥାଆନ୍ତି।

୩. ଅଗ୍ର ଚର୍ବଣ ଦାନ୍ତ (Premolars): ଏଗୁଡ଼ିକ ଶ୍ୱାନଦନ୍ତ ପାଖରେ ଉପର ଏବଂ ତଳ ମାଢ଼ିରେ ଦୁଇଟି ଲେଖାଏଁ ଥାଆନ୍ତି। ଏମାନେ ଖାଦ୍ୟକୁ ଚୋବାଇବା ଏବଂ ଗୁଣ୍ଡ କରିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଅନ୍ତି। ପ୍ରତି ମାଢ଼ିରେ ୪ଟି ଅଗ୍ର ଚର୍ବଣ ଦାନ୍ତ ହିସାବରେ ମୋଟ ୮ଟି ଅଗ୍ର ଚର୍ବଣ ଦାନ୍ତ ଥାଆନ୍ତି।

୪. ଚର୍ବଣ ଦାନ୍ତ (Molars): ଏଗୁଡ଼ିକ ଅଗ୍ର ଚର୍ବଣ ଦାନ୍ତ ପାଖରେ ଉପର ଏବଂ ତଳ ମାଢ଼ିରେ ତିନୋଟି ଲେଖାଏଁ ଥାଆନ୍ତି। ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ଖାଦ୍ୟକୁ ଭଲ ଭାବରେ ଚୋବାଇବା ଏବଂ ଗୁଣ୍ଡ କରିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଅନ୍ତି। ପ୍ରତି ମାଢ଼ିରେ ୬ଟି ଚର୍ବଣ ଦାନ୍ତ ହିସାବରେ ମୋଟ ୧୨ଟି ଚର୍ବଣ ଦାନ୍ତ ଥାଆନ୍ତି।

ଏହି ସମସ୍ତ ଦାନ୍ତ ମିଶି ମଣିଷର ପାଟିରେ ଖାଦ୍ୟ ହଜମ କରିବାର ପ୍ରଥମ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତି। ଦାନ୍ତଗୁଡ଼ିକର ସଠିକ୍ ଯତ୍ନ ନେବା ଏବଂ ସେମାନଙ୍କୁ ସୁସ୍ଥ ରଖିବା ଆମ ଶରୀର ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜରୁରୀ।

**ଦାନ୍ତର କାର୍ଯ୍ୟକାରିତା ଏବଂ ପ୍ରକାରଭେଦ:**

* **କର୍ତ୍ତନ ଦାନ୍ତ (Incisors):** ଏହି ଦାନ୍ତଗୁଡ଼ିକ ସାମ୍ନା ପଟେ ଥାଆନ୍ତି ଏବଂ ଖାଦ୍ୟକୁ କାଟିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଅନ୍ତି। ଏଗୁଡ଼ିକ ସିଧା ଏବଂ ପତଳା ହୋଇଥାନ୍ତି, ଯାହା ଫଳରେ ସେମାନେ ସହଜରେ ଖାଦ୍ୟକୁ କାଟି ପାରନ୍ତି। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ଆପଣ ଯେତେବେଳେ ଏକ ସେଓ କିମ୍ବା ଗାଜର ଖାଆନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ଏହି ଦାନ୍ତଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରଥମେ କାମ କରନ୍ତି।
* **ଛେଦକ ଦାନ୍ତ (Canines):** ଏହି ଦାନ୍ତଗୁଡ଼ିକ କର୍ତ୍ତନ ଦାନ୍ତର ପାଖରେ ଥାଆନ୍ତି ଏବଂ ଖାଦ୍ୟକୁ ଚିରିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଅନ୍ତି। ଏଗୁଡ଼ିକ ଅନ୍ୟ ଦାନ୍ତ ତୁଳନାରେ ଅଧିକ ଶକ୍ତ ଏବଂ ଗୋଜିଆ ହୋଇଥାନ୍ତି। ମାଂସାହାରୀ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କରେ ଏହି ଦାନ୍ତଗୁଡ଼ିକ ଅଧିକ ବିକଶିତ ହୋଇଥାଏ।
* **ଅଗ୍ର ଚର୍ବଣ ଦାନ୍ତ (Premolars):** ଏହି ଦାନ୍ତଗୁଡ଼ିକ ଛେଦକ ଦାନ୍ତ ପରେ ଆସନ୍ତି ଏବଂ ଏଗୁଡ଼ିକ ଖାଦ୍ୟକୁ ଚୋବାଇବା ଏବଂ ଛୋଟ ଖଣ୍ଡ କରିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଅନ୍ତି। ଏଗୁଡ଼ିକର ଉପରିଭାଗ ଚେପଟାଳିଆ ହୋଇଥାଏ, ଯାହା ଫଳରେ ସେମାନେ ଖାଦ୍ୟକୁ ଭଲ ଭାବରେ ଚୋବାଇ ପାରନ୍ତି।
* **ଚର୍ବଣ ଦାନ୍ତ (Molars):** ଏହି ଦାନ୍ତଗୁଡ଼ିକ ପାଟିର ଭିତର ପଟେ ଥାଆନ୍ତି ଏବଂ ଏଗୁଡ଼ିକ ଖାଦ୍ୟକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଗୁଣ୍ଡ କରିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଅନ୍ତି। ଏଗୁଡ଼ିକ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଏବଂ ଶକ୍ତ ଦାନ୍ତ ହୋଇଥାନ୍ତି, ଯାହା ଫଳରେ ସେମାନେ କଠିନ ଖାଦ୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ ସହଜରେ ଚୋବାଇ ପାରନ୍ତି।

**ଦାନ୍ତର ସଂରଚନା:**

ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦାନ୍ତ ମୁଖ୍ୟତଃ ତିନୋଟି ଅଂଶରେ ବିଭକ୍ତ:

* **ଇନାମେଲ (Enamel):** ଏହା ଦାନ୍ତର ସବୁଠାରୁ ବାହାର ଆବରଣ, ଯାହା ଶରୀରର ସବୁଠାରୁ କଠିନ ପଦାର୍ଥ। ଏହା ଦାନ୍ତକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେଇଥାଏ ଏବଂ ଖାଦ୍ୟ ଚୋବାଇବା ସମୟରେ ଘର୍ଷଣରୁ ରକ୍ଷା କରିଥାଏ।
* **ଡେଣ୍ଟିନ (Dentin):** ଏହା ଇନାମେଲ ତଳେ ଥିବା ଏକ କଠିନ ପଦାର୍ଥ, ଯାହା ଦାନ୍ତର ମୁଖ୍ୟ ଅଂଶ ଗଠନ କରିଥାଏ। ଏହା ଇନାମେଲ ଅପେକ୍ଷା ନରମ ଏବଂ ଏଥିରେ ଅନେକ ସୂକ୍ଷ୍ମ ନଳୀ ଥାଏ।
* **ପଲ୍ପ (Pulp):** ଏହା ଦାନ୍ତର ଭିତର ଅଂଶ, ଯେଉଁଠାରେ ରକ୍ତନଳୀ ଏବଂ ସ୍ନାୟୁ ରହିଥାଏ। ଏହି ଅଂଶ ଦାନ୍ତକୁ ଜୀବନ୍ତ ରଖିଥାଏ ଏବଂ ଏହା ମାଧ୍ୟମରେ ଦାନ୍ତ ତା’ର ପୋଷଣ ପାଇଥାଏ।

**ଦାନ୍ତର ଯତ୍ନ କିପରି ନେବା:**

* ଦିନକୁ ଦୁଇଥର ବ୍ରସ୍ କରିବା ଉଚିତ୍।
* ଫ୍ଲୋରାଇଡ୍ ଥିବା ଟୁଥପେଷ୍ଟ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ୍।
* ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବା ପରେ ଭଲ ଭାବରେ କୁଳି କରିବା ଉଚିତ୍।
* ଅଧିକ ମିଠା ଜିନିଷ ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
* ନିୟମିତ ଭାବରେ ଦନ୍ତ ଚିକିତ୍ସକଙ୍କ ପରାମର୍ଶ ନେବା ଉଚିତ୍।