ଆଲୋକଶ୍ଳେଷଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା ବିଷୟରେ ସବିଶେଷରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତୁ ଏବଂ ଏହାର ରାସାୟନିକ ସମୀକରଣ ଲେଖନ୍ତୁ।

ସବୁଜ ଉଦ୍ଭିଦମାନେ ହରିତ୍ଲବକର ସାହାଯ୍ୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକର ଉପସ୍ଥିତିରେ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଓ ଜଳରୁ ଶର୍କରା ତିଆରି କରନ୍ତି। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଆଲୋକଶ୍ଳେଷଣ (Photosynthesis) କୁହାଯାଏ। ଏହି ସମୟରେ ଅମ୍ଳଜାନ ମଧ୍ୟ ନିର୍ଗତ ହୁଏ।

1. ଆଲୋକଶ୍ଳେଷଣ ପତ୍ରର ହରିତ୍ଲବକ (Chloroplast) ମଧ୍ୟରେ ହୁଏ। ହରିତ୍ଲବକରେ ଥାଇଲାକଏଡ୍ ନାମକ ଚେପ୍ଟା ଗଠନଗୁଡ଼ିକ ଥାକ ଥାକ ହୋଇ ରହିଥାନ୍ତି। ଏହି ଥାକଗୁଡ଼ିକୁ ଗ୍ରାନା (Grana) କୁହାଯାଏ।

2. ବ୍ଲାକ୍ମ୍ୟାନ୍ ଆଲୋକଶ୍ଳେଷଣକୁ ଦୁଇଟି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ବିଭକ୍ତ କରିଥିଲେ—ଆଲୋକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଓ ଅନ୍ଧକାର ପ୍ରକ୍ରିୟା।

3. ଆଲୋକ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ କ୍ଲୋରୋଫିଲ୍ ଆଲୋକ ଶକ୍ତି ଶୋଷଣ କରି ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍‌କୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରେ। ଜଳ ଅଣୁର ବିଘଟନ ହୋଇ ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ମିଳେ ଏବଂ ଅମ୍ଳଜାନ ନିର୍ଗତ ହୁଏ।

4. ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଆଲୋକ ଶକ୍ତି ରାସାୟନିକ ଶକ୍ତିରେ ସଞ୍ଚିତ ହୁଏ। NADP ଦୁଇଟି ଉଚ୍ଚ ଶକ୍ତିସମ୍ପନ୍ନ ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ଗ୍ରହଣ କରି NADPH ରେ ପରିଣତ ହୁଏ।

5. ଅନ୍ଧକାର ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଆଲୋକ ପ୍ରକ୍ରିୟାରୁ ମିଳିଥିବା ଶକ୍ତି ବ୍ୟବହାର କରି ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳରୁ ଶର୍କରା ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୁଏ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଆଲୋକର ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଉପସ୍ଥିତି ବିନା ମଧ୍ୟ ଚାଲିପାରେ।

ରାସାୟନିକ ସମୀକରଣ:
6CO2 + 12H2O --(ଆଲୋକଶକ୍ତି/ହରିତ୍ଲବକ)--> C6H12O6 + 6H2O + 6O2

ଏହିପରି ଆଲୋକଶ୍ଳେଷଣ ଦ୍ୱାରା ଉଦ୍ଭିଦ ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରେ ଓ ସମଗ୍ର ଜୀବଜଗତକୁ ଖାଦ୍ୟ ଏବଂ ଅମ୍ଳଜାନ ଯୋଗାଇଥାଏ।