ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଉତ୍ତର ଦିଆ । ସହଜୀବୀୟ ପୋଷଣ ବୁଝାଅ |

ସହଜୀବୀୟ ପୋଷଣ (Symbiotic nutrition) ଏକ ପ୍ରକାର ପୋଷଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଯେଉଁଥିରେ ଦୁଇଟି ଭିନ୍ନ ପ୍ରଜାତିର ଜୀବ ଏକାଠି ରହି ପରସ୍ପରକୁ ଉପକାର କରିଥାନ୍ତି। ଏହି ସମ୍ପର୍କରେ କେହି କାହାରିକୁ କ୍ଷତି ପହଞ୍ଚାନ୍ତି ନାହିଁ, ବରଂ ପରସ୍ପରକୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାନ୍ତି। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ପୋଷଣର ଆଦାନ ପ୍ରଦାନ ହୋଇଥାଏ।

ଏହାର କିଛି ମୁଖ୍ୟ ଦିଗ ନିମ୍ନରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଗଲା:

୧. **ସହଜୀବୀତା (Symbiosis):** ଏହା ଦୁଇଟି ଭିନ୍ନ ପ୍ରଜାତିର ଜୀବଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଘନିଷ୍ଠ ସମ୍ପର୍କ, ଯେଉଁଥିରେ ଉଭୟ ପରସ୍ପର ଦ୍ୱାରା ଉପକୃତ ହୋଇଥାନ୍ତି। ଏହି ସମ୍ପର୍କ ଅସ୍ଥାୟୀ କିମ୍ବା ସ୍ଥାୟୀ ହୋଇପାରେ।

୨. **ପୋଷଣର ଆଦାନ ପ୍ରଦାନ:** ସହଜୀବୀୟ ପୋଷଣରେ, ଗୋଟିଏ ଜୀବ ଅନ୍ୟ ଜୀବକୁ ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ୱ ଯୋଗାଇଥାଏ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଜୀବଟି ପ୍ରଥମ ଜୀବକୁ ସୁରକ୍ଷା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କିଛି ସୁବିଧା ଦେଇଥାଏ। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, କେତେକ ବ୍ୟାକ୍ଟେରିଆ ମନୁଷ୍ୟର ଅନ୍ତନଳୀରେ ରହି ଭିଟାମିନ୍ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥାନ୍ତି, ଯାହା ମନୁଷ୍ୟ ଶରୀର ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ। ଏହା ବଦଳରେ, ସେହି ବ୍ୟାକ୍ଟେରିଆଗୁଡ଼ିକ ମନୁଷ୍ୟର ଅନ୍ତନଳୀରୁ ଖାଦ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରି ବଞ୍ଚି ରହନ୍ତି।

୩. **ପ୍ରକାରଭେଦ:** ସହଜୀବୀୟ ସମ୍ପର୍କ ଅନେକ ପ୍ରକାରର ହୋଇପାରେ, ଯେପରିକି:
* **ଉପକାରୀ ସହଜୀବୀତା (Mutualism):** ଏଥିରେ ଉଭୟ ଜୀବ ପରସ୍ପରକୁ ଉପକାର କରନ୍ତି।
* **ସହାୟକ ସହଜୀବୀତା (Commensalism):** ଏଥିରେ ଜଣେ ଉପକୃତ ହୁଏ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କର କୌଣସି ଲାଭ କିମ୍ବା କ୍ଷତି ହୁଏ ନାହିଁ।
* **ପରୋପଜୀବୀ ସହଜୀବୀତା (Parasitism):** ଏଥିରେ ଜଣେ ଉପକୃତ ହୁଏ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କର କ୍ଷତି ହୁଏ। ମାତ୍ର ସହଜୀବୀୟ ପୋଷଣରେ ଏହା ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।

୪. **ବାସ୍ତବ ଉଦାହରଣ:**
* ମନୁଷ୍ୟର ଅନ୍ତନଳୀରେ ଥିବା ବ୍ୟାକ୍ଟେରିଆ (Escherichia coli): ଏହି ବ୍ୟାକ୍ଟେରିଆ ଭିଟାମିନ୍ B12 ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ମନୁଷ୍ୟକୁ ଯୋଗାଇଥାଏ ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟଠାରୁ ସରଳୀକୃତ ଖାଦ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରିଥାଏ।
* ଯବକ୍ଷାରଜାନ ବିବନ୍ଧନକାରୀ ବ୍ୟାକ୍ଟେରିଆ (Nitrogen-fixing bacteria): ଏହି ବ୍ୟାକ୍ଟେରିଆ ଉଦ୍ଭିଦର ଚେରରେ ରହି ବାୟୁମଣ୍ଡଳରୁ ଯବକ୍ଷାରଜାନ ଗ୍ରହଣ କରି ଉଦ୍ଭିଦକୁ ଯୋଗାଇଥାଏ। ଏହା ବଦଳରେ ଉଦ୍ଭିଦ ସେମାନଙ୍କୁ ଖାଦ୍ୟ ଏବଂ ବାସସ୍ଥାନ ଦେଇଥାଏ।

୫. **ପ୍ରକ୍ରିୟା ଓ କାର୍ଯ୍ୟକାରିତା:**
* ସହଜୀବୀୟ ପୋଷଣ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ, ଦୁଇଟି ଜୀବ ପରସ୍ପର ସହିତ ସମ୍ପର୍କ ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି।
* ଏହି ସମ୍ପର୍କ ମାଧ୍ୟମରେ, ଗୋଟିଏ ଜୀବ ଅନ୍ୟ ଜୀବକୁ ଆବଶ୍ୟକ ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ୱ ଯୋଗାଇଥାଏ।
* ଏହାଦ୍ୱାରା ଉଭୟ ଜୀବ ବଞ୍ଚି ରହିବା ଏବଂ ବୃଦ୍ଧି ପାଇବା ପାଇଁ ସକ୍ଷମ ହୁଅନ୍ତି।

ସହଜୀବୀୟ ପୋଷଣ ପ୍ରକୃତିରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥାଏ, କାରଣ ଏହା ଜୀବମାନଙ୍କୁ ପରସ୍ପର ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ବଞ୍ଚିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ ଏବଂ ପରିବେଶର ସନ୍ତୁଳନ ରକ୍ଷା କରିଥାଏ।

**ସଂକ୍ଷେପରେ କହିଲେ,** ସହଜୀବୀୟ ପୋଷଣ ହେଉଛି ଦୁଇଟି ଭିନ୍ନ ଜାତିର ଜୀବଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ସହଭାଗୀତା, ଯେଉଁଥିରେ ଉଭୟେ ପରସ୍ପରକୁ ଉପକାର କରିଥାନ୍ତି ଏବଂ ପୋଷଣର ଆଦାନ ପ୍ରଦାନ କରିଥାନ୍ତି।