ଅଧ୍ୟୟନ › Class 10 · ଭୌତିକ ବିଜ୍ଞାନ · ଅଧ୍ୟାୟ 6
ସ୍ନେଲଙ୍କ ପ୍ରତିସରଣ ନିୟମ (Snell's Law) କହିଲେ କଣ? ଏହା ସହିତ ପରମ ପ୍ରତିସରଣାଙ୍କ (Absolute Refractive Index) ସଂଜ୍ଞା ଦିଅନ୍ତୁ।
ସ୍ନେଲଙ୍କ ପ୍ରତିସରଣ ନିୟମ:
ଆଲୋକ ଗୋଟିଏ ସ୍ୱଚ୍ଛ ମାଧ୍ୟମରୁ ଅନ୍ୟ ସ୍ୱଚ୍ଛ ମାଧ୍ୟମକୁ ଗଲେ ତାହାର ବେଗ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୁଏ ଏବଂ ଆଲୋକର ପ୍ରତିସରଣ ଘଟେ। ଏହି ପ୍ରତିସରଣ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ହୁଏ।
1. ଆପତିତ କିରଣ, ପ୍ରତିସୃତ କିରଣ ଏବଂ ଆପତନ ବିନ୍ଦୁରେ ଦୁଇଟି ମାଧ୍ୟମର ବ୍ୟବଧାନ ପୃଷ୍ଠ ପ୍ରତି ଅଙ୍କିତ ଅଭିଲମ୍ବ—ଏହି ତିନୋଟି ଏକ ସମତଳରେ ରହେ।
2. ଦୁଇଟି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ମାଧ୍ୟମ ଓ ଗୋଟିଏ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବର୍ଣ୍ଣର ଆଲୋକ ପାଇଁ ଆପତନ କୋଣର ସାଇନ୍ ଓ ପ୍ରତିସରଣ କୋଣର ସାଇନ୍ର ଅନୁପାତ ଏକ ସ୍ଥିରାଙ୍କ ଅଟେ।
3. ଆପତନ କୋଣକୁ i ଏବଂ ପ୍ରତିସରଣ କୋଣକୁ r ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକାଶ କଲେ,
sin i/sin r = ସ୍ଥିରାଙ୍କ
4. ଏହି ସ୍ଥିରାଙ୍କର ମୂଲ୍ୟ ଦୁଇଟି ମାଧ୍ୟମର ପ୍ରକୃତି ଓ ଆଲୋକର ବର୍ଣ୍ଣ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ।
5. ଏହି ସ୍ଥିରାଙ୍କକୁ ପ୍ରଥମ ମାଧ୍ୟମ ତୁଳନାରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ମାଧ୍ୟମର ପ୍ରତିସରଣାଙ୍କ (Refractive Index) କୁହାଯାଏ।
ପରମ ପ୍ରତିସରଣାଙ୍କ:
1. ଶୂନ୍ୟ ମାଧ୍ୟମ ତୁଳନାରେ କୌଣସି ମାଧ୍ୟମର ପ୍ରତିସରଣାଙ୍କକୁ ସେହି ମାଧ୍ୟମର ପରମ ପ୍ରତିସରଣାଙ୍କ (Absolute Refractive Index) କୁହାଯାଏ।
2. ଶୂନ୍ୟ ମାଧ୍ୟମରେ ଆଲୋକର ବେଗ C ଏବଂ ଅନ୍ୟ ମାଧ୍ୟମରେ ଆଲୋକର ବେଗ V ହେଲେ,
n = C/V
3. ଏଠାରେ n ହେଉଛି ସେହି ମାଧ୍ୟମର ପରମ ପ୍ରତିସରଣାଙ୍କ। ଉଦାହରଣସ୍ୱରୂପ, ଜଳର ପ୍ରତିସରଣାଙ୍କ nw = 1.33।
ଅତଏବ, ସ୍ନେଲଙ୍କ ନିୟମ ଆଲୋକର ଦିଗ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଓ ମାଧ୍ୟମର ପ୍ରତିସରଣାଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣର ଆଧାର ଅଟେ।
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟର ଅନ୍ୟ ପ୍ରଶ୍ନ
- ଯାନଗୁଡ଼ିକରେ ପଛପାଖ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଉତ୍ତଳ ଦର୍ପଣର ବ୍ୟବହାର କାହିଁକି କରାଯାଏ? ଏହାର ପ୍ରକୃତି ବିଷୟରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କର।
- ଆଲୋକ ଗୋଟିଏ ମାଧ୍ୟମରୁ ଅନ୍ୟ ମାଧ୍ୟମକୁ ଗଲାବେଳେ ଏକ ପ୍ରଭାବ କଣ ଦେଖାଯାଏ?
- ଲେନ୍ସ ସମୂହର ମୋଟ ପାୱାର କିପରି ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଏ ଏବଂ ଏହାର ବ୍ୟବହାର କଣ?
- ଜଣେ ଡାକ୍ତର +1.5 D ପାୱାରର ସଂଶୋଧନକାରୀ ଲେନ୍ସ ବ୍ୟବହାର କରିବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି । ଏହି ଲେନ୍ସର ଫୋକସ୍ ଦୂରତା କେତେ ? ଏହି ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଲେନ୍ସ ଅପସାରୀ…
- ଅନେକ ଲେନ୍ସକୁ ମିଶ୍ରିତ କରି ବ୍ୟବହାର କଲେ କି ପ୍ରଭାବ ପଡ଼େ?