ଅଧ୍ୟୟନ › Class 10 · ଭୌତିକ ବିଜ୍ଞାନ · ଅଧ୍ୟାୟ 9
ନିୟମ ଦର୍ଶାଅ । କୁଣ୍ଡଳୀଟିଏ ଚୁମ୍ବକୀୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଘୁରୁଥିଲେ ସେଥିରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଥିବା ପ୍ରେରିତ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପ୍ରବାହର ଦିଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବା ପାଇଁ ।
କୁଣ୍ଡଳୀଟି ଚୁମ୍ବକୀୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଘୁରୁଥିବାବେଳେ ତାହା ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଚୁମ୍ବକୀୟ ଫ୍ଲକ୍ସର ପରିମାଣ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୁଏ। ଏହି ପରିବର୍ତ୍ତନ ଫଳରେ କୁଣ୍ଡଳୀରେ ପ୍ରେରିତ ବିଦ୍ୟୁତ୍ଚାଳକ ବଳ ଓ ପ୍ରେରିତ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପ୍ରବାହ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଏହି ପ୍ରେରିତ ପ୍ରବାହର ଦିଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ପାଇଁ ଫ୍ଲେମିଙ୍ଗଙ୍କ ଡାହାଣହାତ ନିୟମ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ।
1. ଡାହାଣ ହାତର ବୁଢ଼ା ଆଙ୍ଗୁଠି, ତରଜନୀ ଓ ମଧ୍ୟମାକୁ ପରସ୍ପର ଲମ୍ବ ଭାବେ ପ୍ରସାରିତ କର।
2. ତରଜନୀକୁ ଚୁମ୍ବକୀୟ କ୍ଷେତ୍ରର ଦିଗରେ ରଖ।
3. ବୁଢ଼ା ଆଙ୍ଗୁଠିକୁ କୁଣ୍ଡଳୀର ଗତି କିମ୍ବା ଚାଳନାର ଦିଗରେ ରଖ।
4. ତେବେ ମଧ୍ୟମା ଯେଉଁ ଦିଗ ଦର୍ଶାଏ, ସେହି ଦିଗରେ ପ୍ରେରିତ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପ୍ରବାହ ହୁଏ।
5. ଯଦି କୁଣ୍ଡଳୀର ଗତିର ଦିଗ ବଦଳେ, ତେବେ ପ୍ରେରିତ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପ୍ରବାହର ଦିଗ ମଧ୍ୟ ବଦଳିଯାଏ।
6. ଜନିତ୍ର (Generator) ରେ କୁଣ୍ଡଳୀର ଘୂର୍ଣ୍ଣନ ଫଳରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ପ୍ରବାହର ଦିଗ ଜାଣିବାରେ ଏହି ନିୟମ ପ୍ରୟୋଗ ହୁଏ।
ଅତଏବ, ଚୁମ୍ବକୀୟ କ୍ଷେତ୍ର ଓ କୁଣ୍ଡଳୀର ଗତିର ଦିଗ ଜଣାଥିଲେ ମଧ୍ୟମା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପ୍ରବାହର ଦିଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଏ।
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟର ଅନ୍ୟ ପ୍ରଶ୍ନ
- ଗୋଟିଏ ବୈଦ୍ୟୁତିକ ମୋଟରର ନାମାଙ୍କିତ ଚିତ୍ର ଅଙ୍କନ କର। ଏହାର ନିୟମ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଣାଳୀ ବୁଝାଅ । ମୋଟରରେ ବିଖଣ୍ଡିତ ବଳୟର କାର୍ଯ୍ୟ କ’ଣ ?
- ଭୂ ତାରର କାର୍ଯ୍ୟ କ’ଣ ? ଧାତବ ଉପକରଣକୁ ଭୂମି ସହ କାହିଁକି ସଂଲଗ୍ନ କରାଯାଏ ?
- ମନେକର ଗୋଟିଏ କୋଠରୀ ଭିତରେ ତୁମେ ଗୋଟିଏ କୋଣକୁ ଆଉଜି ବସିଛ । ପଛ କାନ୍ଥରୁ ସାମ୍ନା କାନ୍ଥ ଆଡ଼କୁ ଭୂସମାନ୍ତର ଭାବେ ଗତି କରୁଥିବା ଏକ ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ ଗୁଚ୍ଛ ଗୋଟିଏ ତୀବ୍…
- ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଫ୍ୟୁଜ୍ (Electric Fuse) ଗୃହ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପରିପଥରେ କି ପ୍ରକାରେ ସୁରକ୍ଷା ପ୍ରଦାନ କରେ?
- ସଲେନଏଡ୍ (Solenoid) କଣ? ଏହା କିପରି ଏକ ବିଦ୍ୟୁତ୍ଚୁମ୍ବକ (Electromagnet) ସୃଷ୍ଟି କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ତାହା ବର୍ଣ୍ଣନା କର।