ବିଦ୍ୟୁତ୍ରୋଧୀ ଦ୍ୱାରା ଆଚ୍ଛାଦିତ ତମ୍ବାତାରର ଏକ କୁଣ୍ଡଳୀ ଗୋଟିଏ ଗାଲ୍ଭାନୋମିଟର ସହ ସଂଯୁକ୍ତ। ଗୋଟିଏ ଦଣ୍ଡ ଚୁମ୍ବକକୁ ଯଦି (i) କୁଣ୍ଡଳୀ ମଧ୍ୟକୁ ଠେଲି ଦିଆଯାଏ, (ii) କୁଣ୍ଡଳୀ ମଧ୍ୟରୁ ବାହାରକୁ କାଢ଼ି ଅଣାଯାଏ, (iii) କୁଣ୍ଡଳୀ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ଥିର ଭାବେ ରଖାଯାଏ, ତା’ହେଲେ କ’ଣ ହେବ ?

ଏହା ବିଦ୍ୟୁତ୍-ଚୁମ୍ବକୀୟ ପ୍ରେରଣ (Electromagnetic induction) ର ଘଟଣା। କୁଣ୍ଡଳୀ ମଧ୍ୟରେ ଚୁମ୍ବକୀୟ ଫ୍ଲକ୍ସର ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେଲେ ପ୍ରେରିତ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସ୍ରୋତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

(i) ଦଣ୍ଡ ଚୁମ୍ବକକୁ କୁଣ୍ଡଳୀ ମଧ୍ୟକୁ ଠେଲିଲେ କୁଣ୍ଡଳୀ ମଧ୍ୟରେ ଚୁମ୍ବକୀୟ ଫ୍ଲକ୍ସ ବଢ଼ିବ। ତେଣୁ କୁଣ୍ଡଳୀରେ ପ୍ରେରିତ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସ୍ରୋତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବ ଏବଂ ଗାଲ୍ଭାନୋମିଟରର କାଠି ଗୋଟିଏ ଦିଗକୁ ବିଚଳିତ ହେବ।

(ii) ଦଣ୍ଡ ଚୁମ୍ବକକୁ କୁଣ୍ଡଳୀ ମଧ୍ୟରୁ ବାହାରକୁ କାଢ଼ିଲେ ଚୁମ୍ବକୀୟ ଫ୍ଲକ୍ସ କମିବ। ଏହି ପରିବର୍ତ୍ତନର ଦିଗ ପ୍ରଥମ ଘଟଣାର ବିପରୀତ ହେତୁ ପ୍ରେରିତ ସ୍ରୋତର ଦିଗ ମଧ୍ୟ ପଲଟିଯିବ। ତେଣୁ ଗାଲ୍ଭାନୋମିଟରର କାଠି ପ୍ରଥମ ଦିଗର ବିପରୀତ ଦିଗକୁ ବିଚଳିତ ହେବ।

(iii) ଦଣ୍ଡ ଚୁମ୍ବକକୁ କୁଣ୍ଡଳୀ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ଥିର ରଖିଲେ ଚୁମ୍ବକୀୟ ଫ୍ଲକ୍ସରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେବ ନାହିଁ। ତେଣୁ ପ୍ରେରିତ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସ୍ରୋତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବ ନାହିଁ ଏବଂ ଗାଲ୍ଭାନୋମିଟରର କାଠି ଶୂନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ରହିବ।

ଅତଏବ, ଚୁମ୍ବକର ଗତି ଥିଲେ ମାତ୍ର କୁଣ୍ଡଳୀରେ ପ୍ରେରିତ ସ୍ରୋତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।