ଅଧ୍ୟୟନ › Class 10 · ଜୀବ ବିଜ୍ଞାନ · ଅଧ୍ୟାୟ 9
ପ୍ରଥମ ଦୁଇଟି ଶବ୍ଦର ସମ୍ପକକୁ ଦେଖି ତୃତୀୟ ଶବ୍ଦ ସହ ସମ୍ପକିତ ଶବ୍ଦଟି କ’ଣ ହେବ ଲେଖା ଦଶ ପ୍ରତିଶତ ନିୟମ : ଲିଣ୍ଡେମାନ୍ : : ଇକୋଲୋଜିକାଲ ପିରାମିଡ୍ :
ଏହି ପ୍ରଶ୍ନଟି ପ୍ରଥମ ଦୁଇଟି ଶବ୍ଦ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସମ୍ପର୍କକୁ ଆଧାର କରି ତୃତୀୟ ଶବ୍ଦ ସହିତ ସମ୍ପର୍କିତ ଶବ୍ଦ ଖୋଜିବା ଉପରେ ଆଧାରିତ। ଏଠାରେ, 'ଦଶ ପ୍ରତିଶତ ନିୟମ' ଏବଂ 'ଲିଣ୍ଡେମାନ୍' ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପର୍କ ରହିଛି। ଲିଣ୍ଡେମାନ୍ ନାମକ ବୈଜ୍ଞାନିକ 'ଦଶ ପ୍ରତିଶତ ନିୟମ'ର ପ୍ରତିପାଦନ କରିଥିଲେ। ଏହି ନିୟମ ଅନୁସାରେ, ଖାଦ୍ୟ ଶୃଙ୍ଖଳରେ ଏକ ପୋଷକ ସ୍ତରରୁ ଅନ୍ୟ ପୋଷକ ସ୍ତରକୁ ଶକ୍ତି ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣ ହେବା ସମୟରେ ମାତ୍ର 10% ଶକ୍ତି ଉପଲବ୍ଧ ହୁଏ, ଅବଶିଷ୍ଟ 90% ଶକ୍ତି ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବ୍ୟୟ ହୋଇଥାଏ।
ଏହି ସମ୍ପର୍କକୁ ଆଧାର କରି, 'ଇକୋଲୋଜିକାଲ ପିରାମିଡ୍' ସହିତ ସମ୍ପର୍କିତ ଶବ୍ଦ ହେଉଛି 'ଚାର୍ଲସ୍ ଏଲ୍ଟନ୍'। ଚାର୍ଲସ୍ ଏଲ୍ଟନ୍ 1927 ମସିହାରେ ବିଭିନ୍ନ ପରିସଂସ୍ଥା ବିଷୟରେ ଅନୁଧ୍ୟାନ କରି ଇକୋଲୋଜିକାଲ ପିରାମିଡ୍ concept ଦେଇଥିଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ଉତ୍ପାଦକମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ସର୍ବାଧିକ ଏବଂ ତୃତୀୟକ ଭକ୍ଷକଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ସର୍ବନିମ୍ନ ରହିଥାଏ। ଇକୋଲୋଜିକାଲ ପିରାମିଡ୍ ଜୀବମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା, ଜୈବିକ ବସ୍ତୁତ୍ୱ କିମ୍ବା ଶକ୍ତିର ପ୍ରବାହକୁ ଦର୍ଶାଇଥାଏ।
ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦେବା ପାଇଁ, ପରିବେଶ ବିଜ୍ଞାନ ସହିତ ଜଡିତ ମୁଖ୍ୟ ଶବ୍ଦ ଏବଂ ଧାରଣାଗୁଡ଼ିକ ଜାଣିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଏହି ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକର ଅର୍ଥ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସମ୍ପର୍କକୁ ବୁଝିବା ମଧ୍ୟ ଜରୁରୀ।
* **ଦଶ ପ୍ରତିଶତ ନିୟମ (Ten Percent Law):** ଏକ ପୋଷକ ସ୍ତରରୁ ଅନ୍ୟ ପୋଷକ ସ୍ତରକୁ ଶକ୍ତି ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣ ସମୟରେ କେବଳ 10% ଶକ୍ତି ଉପଲବ୍ଧ ହୁଏ।
* **ଇକୋଲୋଜିକାଲ ପିରାମିଡ୍ (Ecological Pyramid):** ଏକ ପରିସଂସ୍ଥାରେ ଉତ୍ପାଦକ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ତରର ଭକ୍ଷକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପର୍କକୁ ଦର୍ଶାଇଥାଏ। ଏହା ସଂଖ୍ୟା, ଜୈବିକ ବସ୍ତୁତ୍ୱ କିମ୍ବା ଶକ୍ତିର ପିରାମିଡ୍ ହୋଇପାରେ।
* **ଖାଦ୍ୟ ଶୃଙ୍ଖଳ (Food Chain):** ପରିସଂସ୍ଥାରେ କିପରି ଶକ୍ତି ଗୋଟିଏ ଜୀବଠାରୁ ଅନ୍ୟ ଜୀବକୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ ହୁଏ ତାହା ଦର୍ଶାଇଥାଏ।
* **ପୋଷକ ସ୍ତର (Trophic Level):** ଖାଦ୍ୟ ଶୃଙ୍ଖଳରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ସ୍ତର, ଯେଉଁଠାରେ ଶକ୍ତି ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ ହୁଏ।
ଉଦାହରଣ:
ଯଦି ପ୍ରଶ୍ନଟି ଏହିପରି ହୋଇଥାନ୍ତା:
ବାଘ : ମାଂସାହାରୀ :: ଗାଈ :
ଏଠାରେ, ବାଘ ଏକ ମାଂସାହାରୀ ପ୍ରାଣୀ। ସେହିପରି ଗାଈ ଏକ ତୃଣଭୋଜୀ ପ୍ରାଣୀ। ତେଣୁ ଉତ୍ତର ହେବ 'ତୃଣଭୋଜୀ'।
ଏହିଭଳି ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକର ସମାଧାନ ପାଇଁ ଜୀବବିଜ୍ଞାନ ଏବଂ ପରିବେଶ ବିଜ୍ଞାନ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଜ୍ଞାନ ଆବଶ୍ୟକ।
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟର ଅନ୍ୟ ପ୍ରଶ୍ନ
- ଜୈବପରିବର୍ଦ୍ଧନ (Biomagnification) କଣ? ଏହା କିପରି ପ୍ରାଣୀ ଶରୀରରେ ପ୍ରଭାବ ପକାଏ?
- ଉତ୍ପାଦକମାନଙ୍କୁ ସ୍ୱପୋଷୀ ବା ସ୍ୱଭୋଜୀ କାହିଁକି କୁହାଯାଏ?
- ପରିସଂସ୍ଥାରେ ଶକ୍ତିର ପ୍ରବାହ ସମ୍ପର୍କରେ ଲିଣ୍ଡେମାନ୍ଙ୍କ 'ଦଶ ପ୍ରତିଶତ ନିୟମ' କ’ଣ?
- ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଟିପ୍ପଣୀ ଲେଖ । ଅଣ-ଅବନମିତକ୍ଷମ ବର୍ଜ୍ୟ
- ଗୋଟିଏ ବାକ୍ୟରେ ଉତ୍ତର ଦିଆ । ତାପଗତି ବିଜ୍ଞାନର ପ୍ରଥମ ନିୟମ ଉଲ୍ଲେଖ କର ।