ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଉତ୍ତର ଦିଆ । ‘ଆଲୋକ ପ୍ରକ୍ରିୟା’ ବୁଝାଅ

ଆଲୋକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ହେଉଛି ଆଲୋକଶ୍ଳେଷଣର ପ୍ରଥମ ପର୍ଯ୍ୟାୟ, ଯାହାକି ଉଦ୍ଭିଦମାନଙ୍କରେ ଘଟିଥାଏ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ସୌରଶକ୍ତିକୁ ରାସାୟନିକ ଶକ୍ତିରେ ପରିଣତ କରାଯାଏ। ଏହା ହରିତ୍‌ଲବକର ଥାଇଲାକଏଡ୍ ଝିଲ୍ଲୀରେ ହୋଇଥାଏ। ଆଲୋକ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଭଲଭାବେ ବୁଝିବା ପାଇଁ, ଏହାର ବିଭିନ୍ନ ପର୍ଯ୍ୟାୟଗୁଡ଼ିକୁ ଜାଣିବା ଆବଶ୍ୟକ।

**ଆଲୋକ ପ୍ରକ୍ରିୟାର ମୁଖ୍ୟ ଉପାଦାନ ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟ:**

* **କ୍ଲୋରୋଫିଲ୍:** ଏହା ହରିତ୍‌ଲବକରେ ଥିବା ଏକ ରଙ୍ଗକଣିକା, ଯାହା ଆଲୋକକୁ ଶୋଷଣ କରିଥାଏ। କ୍ଲୋରୋଫିଲ୍ ଆଲୋକରୁ ଶକ୍ତି ଗ୍ରହଣ କରି ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନ୍‌ଗୁଡ଼ିକୁ ଉତ୍‌କ୍ଷିପ୍ତ କରିଥାଏ।
* **ଜଳ (H₂O):** ଆଲୋକ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଜଳ ବିଘଟିତ ହୋଇ ଉଦଜାନ ଆୟନ (H⁺), ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନ୍ ଏବଂ ଅମ୍ଳଜାନ (O₂) ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ। ଏହି ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନ୍‌ଗୁଡ଼ିକ କ୍ଲୋରୋଫିଲ୍ ଅଣୁଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିବା ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନ୍‌ର ଅଭାବକୁ ପୂରଣ କରିଥାଏ।
* **ଆଲୋକ (Light):** ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କଠାରୁ ଆସୁଥିବା ଆଲୋକ ଶକ୍ତି କ୍ଲୋରୋଫିଲ୍ ଦ୍ୱାରା ଶୋଷିତ ହୋଇଥାଏ ଏବଂ ଏହା ଆଲୋକ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଆଗେଇ ନେବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ।
* **NADP⁺ (ନିକୋଟିନାମାଇଡ୍ ଏଡେନାଇନ୍ ଡାଇନିଉକ୍ଲିଓଟାଇଡ୍ ଫସଫେଟ୍):** ଏହା ଏକ ସହ-ଏନଜାଇମ୍ ଯାହା ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନ୍ ଗ୍ରହଣ କରି NADPH ରେ ପରିଣତ ହୁଏ। NADPH ଅନ୍ଧକାର ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଶକ୍ତି ଯୋଗାଇଥାଏ।
* **ADP (ଆଡେନୋସିନ୍ ଡାଇଫସଫେଟ୍):** ଏହା ଆଲୋକ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଫସଫେଟ୍ ସହିତ ମିଶି ATP ତିଆରି କରିଥାଏ, ଯାହାକି କୋଷ ପାଇଁ ଶକ୍ତିର ମୁଖ୍ୟ ଉତ୍ସ ଅଟେ।

**ଆଲୋକ ପ୍ରକ୍ରିୟାର ପର୍ଯ୍ୟାୟ:**

1. **ଆଲୋକ ଶୋଷଣ:** କ୍ଲୋରୋଫିଲ୍ ଅଣୁ ଆଲୋକ ଶକ୍ତିକୁ ଶୋଷଣ କରେ। ଏହି ଶକ୍ତି କ୍ଲୋରୋଫିଲ୍ ଅଣୁରେ ଥିବା ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନ୍‌ଗୁଡ଼ିକୁ ଉଚ୍ଚ ଶକ୍ତି ସ୍ତରକୁ ଉତ୍‌କ୍ଷେପଣ କରିଥାଏ।
2. **ଜଳର ବିଘଟନ (Photolysis):** ଆଲୋକ ଶକ୍ତି ବ୍ୟବହାର କରି ଜଳ ଅଣୁ ବିଘଟିତ ହୋଇ ଉଦଜାନ ଆୟନ (H⁺), ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନ୍ ଏବଂ ଅମ୍ଳଜାନ (O₂) ସୃଷ୍ଟି କରେ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ନିର୍ଗତ ଅମ୍ଳଜାନ ବାୟୁମଣ୍ଡଳକୁ ଯାଇଥାଏ।
3. **ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନ୍ ପରିବହନ ଶୃଙ୍ଖଳ (Electron Transport Chain):** ଉତ୍‌କ୍ଷିପ୍ତ ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନ୍‌ଗୁଡ଼ିକ ଏକ ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନ୍ ପରିବହନ ଶୃଙ୍ଖଳ ଦେଇ ଗତି କରନ୍ତି। ଏହି ଶୃଙ୍ଖଳରେ, ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନ୍‌ଗୁଡ଼ିକ ଏକ ଅଣୁରୁ ଅନ୍ୟ ଅଣୁକୁ ଯାଇ ଶକ୍ତି ମୁକ୍ତ କରନ୍ତି।
4. **ATPର ସୃଷ୍ଟି (Photophosphorylation):** ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନ୍ ପରିବହନ ଶୃଙ୍ଖଳରେ ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିବା ଶକ୍ତି ADPକୁ ATPରେ ପରିଣତ କରିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଫୋଟୋଫସଫୋରିଲେସନ୍ କୁହାଯାଏ।
5. **NADPHର ସୃଷ୍ଟି:** ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନ୍ ପରିବହନ ଶୃଙ୍ଖଳର ଶେଷରେ, ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନ୍‌ଗୁଡ଼ିକ NADP⁺ ସହିତ ମିଶି NADPH ତିଆରି କରନ୍ତି। NADPH ଏବଂ ATP ଉଭୟେ ଅନ୍ଧକାର ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଅନ୍ତି।

**ବାସ୍ତବ ଜୀବନରେ ପ୍ରୟୋଗ:**

* ଆଲୋକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ପୃଥିବୀରେ ଜୀବନର ସ୍ଥିତି ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜରୁରୀ। ଏହା ବାୟୁମଣ୍ଡଳରେ ଅମ୍ଳଜାନର ସ୍ତରକୁ ବଜାୟ ରଖିବା ସହିତ ଉଦ୍ଭିଦମାନଙ୍କୁ ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ।
* ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା କୃଷି ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ, କାରଣ ଏହା ଫସଲ ଉତ୍ପାଦନକୁ ବଢ଼ାଇଥାଏ।
* ଆଲୋକ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ବୁଝିବା ଦ୍ୱାରା, ବୈଜ୍ଞାନିକମାନେ କୃତ୍ରିମ ଆଲୋକଶ୍ଳେଷଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା ବିକଶିତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛନ୍ତି, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସ୍ୱଚ୍ଛ ଶକ୍ତି ଉତ୍ପାଦନ କରାଯାଇପାରିବ।