ସଂକ୍ଷେପରେ ଉତ୍ତର ଦିଆ । ଖାଦ୍ୟଜାଲି କହିଲେ କ’ଣ ବୁଝ ?

ଖାଦ୍ୟଜାଲି (Food web) ହେଉଛି ଏକ ପରିସଂସ୍ଥାରେ ଥିବା ବିଭିନ୍ନ ଖାଦ୍ୟ ଶୃଙ୍ଖଳର ଏକ ଜଟିଳ ସଂଯୋଗ। ଏହା ଦର୍ଶାଏ ଯେ କିପରି ଗୋଟିଏ ଜୀବ ଅନ୍ୟ ଏକାଧିକ ଜୀବକୁ ଖାଦ୍ୟ ରୂପେ ଗ୍ରହଣ କରିଥାଏ ଏବଂ ନିଜେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଏକାଧିକ ଜୀବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଖାଦ୍ୟ ରୂପେ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥାଏ। ଖାଦ୍ୟ ଶୃଙ୍ଖଳ କେବଳ ଗୋଟିଏ ସିଧା ରେଖାରେ ଗତି କରେ, କିନ୍ତୁ ଖାଦ୍ୟଜାଲି ଅଧିକ ଜଟିଳ ଏବଂ ପରସ୍ପର ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ ଅନେକ ଖାଦ୍ୟ ଶୃଙ୍ଖଳକୁ ନେଇ ଗଠିତ।

ଏହାର ମୁଖ୍ୟ ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକ ହେଲେ:

1. ଉତ୍ପାଦକ (Producers): ଏମାନେ ହେଉଛନ୍ତି ସବୁଜ ଉଦ୍ଭିଦ ଯେଉଁମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଆଲୋକରୁ ଶକ୍ତି ସଂଗ୍ରହ କରି ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତି।
2. ଭକ୍ଷକ (Consumers): ଏମାନେ ଉତ୍ପାଦକ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଭକ୍ଷକମାନଙ୍କୁ ଖାଇ ବଞ୍ଚନ୍ତି। ଭକ୍ଷକମାନଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ତରରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଛି, ଯେପରିକି ପ୍ରାଥମିକ ଭକ୍ଷକ (ତୃଣଭୋଜୀ), ଦ୍ୱିତୀୟ ଭକ୍ଷକ (ମାଂସାଶୀ), ଇତ୍ୟାଦି।
3. ଅପଘଟକ (Decomposers): ଏମାନେ ମୃତ ଜୀବ ଓ ଅବଶିଷ୍ଟାଂଶକୁ ଭାଙ୍ଗି ସେଥିରୁ ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ୱ ବାହାର କରି ପରିବେଶକୁ ଫେରାଇ ଦିଅନ୍ତି।

ଖାଦ୍ୟଜାଲି କିପରି କାମ କରେ:

1. ଶକ୍ତିର ପ୍ରବାହ: ଖାଦ୍ୟଜାଲିରେ ଶକ୍ତି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କଠାରୁ ଉତ୍ପାଦକମାନଙ୍କୁ ଏବଂ ତା’ପରେ ଭକ୍ଷକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ସ୍ତରରେ କିଛି ଶକ୍ତି ହ୍ରାସ ପାଏ, ଯେହେତୁ ଏହା ଜୀବମାନଙ୍କର ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ।
2. ପୋଷକ ଚକ୍ର: ଖାଦ୍ୟଜାଲି ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ୱଗୁଡ଼ିକର ପୁନଃବ୍ୟବହାରକୁ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରେ। ଅପଘଟକମାନେ ମୃତ ଜୀବମାନଙ୍କୁ ଭାଙ୍ଗି ସେଥିରୁ ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ୱ ବାହାର କରି ମାଟିରେ ମିଶାନ୍ତି, ଯାହାକୁ ଉଦ୍ଭିଦମାନେ ପୁନର୍ବାର ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି।
3. ସନ୍ତୁଳନ: ଖାଦ୍ୟଜାଲି ପରିସଂସ୍ଥାରେ ସନ୍ତୁଳନ ରକ୍ଷା କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ। ଯଦି ଗୋଟିଏ ଜୀବସଂଖ୍ୟା ବୃଦ୍ଧି ପାଏ, ତେବେ ଏହା ଅନ୍ୟ ଜୀବମାନଙ୍କ ଉପରେ ପ୍ରଭାବ ପକାଇପାରେ। ଖାଦ୍ୟଜାଲି ଏହି ପ୍ରଭାବକୁ କମ୍ କରିଥାଏ।

ବାସ୍ତବ ଦୁନିଆରେ ଖାଦ୍ୟଜାଲିର ଉପଯୋଗିତା:

1. ପରିବେଶ ପରିଚାଳନା: ଖାଦ୍ୟଜାଲିକୁ ବୁଝିବା ଦ୍ୱାରା ପରିବେଶକୁ କିପରି ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବାକୁ ହେବ, ତାହା ଜାଣିହୁଏ। ବିଭିନ୍ନ ଜୀବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପର୍କକୁ ବୁଝି ଆମେ ସେମାନଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେଇପାରିବା।
2. କୃଷି: କୃଷିରେ ଖାଦ୍ୟଜାଲିର ଜ୍ଞାନ ବ୍ୟବହାର କରି, କୀଟନାଶକ ଓ ସାରର ବ୍ୟବହାର କମାଇବା ସହିତ ଉତ୍ପାଦନ ବଢ଼ାଇପାରିବା।
3. ଜୈବିକ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ: ଖାଦ୍ୟଜାଲି ଜ୍ଞାନକୁ ଉପଯୋଗ କରି କୀଟନାଶକ ବ୍ୟବହାର ନକରି କେବଳ ଜୈବିକ ଉପାୟରେ କୀଟମାନଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିହେବ।

ସଂକ୍ଷେପରେ, ଖାଦ୍ୟଜାଲି ହେଉଛି ପରିସଂସ୍ଥାର ଜୀବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଖାଦ୍ୟ ସମ୍ପର୍କର ଏକ ଜଟିଳ ଜାଲ, ଯାହା ପରିବେଶର ସନ୍ତୁଳନ ରକ୍ଷା କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।