ଏକ ସମତୁଲ ରାସାୟନିକ ସମୀକରଣ କ’ଣ? ରାସାୟନିକ ସମୀକରଣଗୁଡିକ କାହିଁକି ସମତୁଲ ହେବା ଉଚିତ?

ସମତୁଲ ରାସାୟନିକ ସମୀକରଣ

ଯେଉଁ ରାସାୟନିକ ସମୀକରଣରେ ତୀରର ଉଭୟ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ମୌଳିକର ପରମାଣୁ ସଂଖ୍ୟା ସମାନ ଥାଏ, ତାହାକୁ ସମତୁଲ ରାସାୟନିକ ସମୀକରଣ (Balanced Chemical Equation) କୁହାଯାଏ।

1. ସମତୁଲ ସମୀକରଣରେ ପ୍ରତିକାରକ ଓ ଉତ୍ପାଦ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ମୌଳିକର ପରମାଣୁ ସଂଖ୍ୟା ସମାନ ରହେ।
2. ଉଦାହରଣସ୍ୱରୂପ, Mg + O2 → MgO ସମୀକରଣଟି ଅସମତୁଲ।
3. ଏଥିରେ ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ Mgର 1ଟି ଓ Oର 2ଟି ପରମାଣୁ ଥିବାବେଳେ ଡାହାଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ Mgର 1ଟି ଓ Oର 1ଟି ପରମାଣୁ ଅଛି।
4. ଉଭୟ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ପରମାଣୁ ସଂଖ୍ୟା ସମାନ କରିବା ପାଇଁ ସୂତ୍ର ବଦଳାଯାଏ ନାହିଁ; ସୂତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଆଗରେ ଗୁଣକ ଲେଖାଯାଏ।
5. ତେଣୁ ସମତୁଲ ସମୀକରଣ ହେଉଛି: 2Mg + O2 → 2MgO।
6. ଏହି ସମୀକରଣରେ ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ Mgର 2ଟି ଓ Oର 2ଟି ପରମାଣୁ, ଡାହାଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ମଧ୍ୟ Mgର 2ଟି ଓ Oର 2ଟି ପରମାଣୁ ଅଛି।
7. ସମୀକରଣ ସମତୁଲ ହେବା ଦ୍ରବ୍ୟ ସଂରକ୍ଷଣ ନିୟମ (Law of Conservation of Mass) ଅନୁସରଣ କରେ।
8. ଏହି ନିୟମ ଅନୁସାରେ ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାରେ ଦ୍ରବ୍ୟର ସୃଷ୍ଟି କିମ୍ବା ନାଶ ହୁଏ ନାହିଁ।
9. ସମତୁଲ ସମୀକରଣ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାରେ ଅଂଶ ନେଉଥିବା ପଦାର୍ଥର ପ୍ରକୃତ ପରିମାଣତ୍ମକ ସମ୍ପର୍କ ଦର୍ଶାଏ।
ତେଣୁ ଦ୍ରବ୍ୟ ସଂରକ୍ଷଣ ନିୟମ ପାଳନ ଓ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାର ସଠିକ୍ ପରିମାଣତ୍ମକ ସୂଚନା ପାଇଁ ରାସାୟନିକ ସମୀକରଣ ସମତୁଲ ହେବା ଆବଶ୍ୟକ।