ମଣିଷର ପାକତନ୍ତ (Digestive System) କିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରେ ଏବଂ ପାକନଳୀର ଗଠନ କିପରି ହୋଇଛି ବର୍ଣ୍ଣନା କର।

ମଣିଷର ପାକତନ୍ତ ଓ ପାକନଳୀର ଗଠନ

ମଣିଷର ପାକତନ୍ତ ଖାଦ୍ୟକୁ ଗ୍ରହଣ, ଜୀର୍ଣ୍ଣ, ଶୋଷଣ ଓ ଅବଶିଷ୍ଟ ଅଂଶକୁ ନିଷ୍କାସନ କରିଥାଏ। ଜଟିଳ ଖାଦ୍ୟ ପାଚକ ରସ ଓ ଏନ୍ଜାଇମ୍‌ର ସାହାଯ୍ୟରେ ସରଳ, ଶୋଷଣଯୋଗ୍ୟ ଖାଦ୍ୟରେ ପରିଣତ ହୁଏ।

1. ପାକନଳୀ ପାଟିରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ମଳଦ୍ୱାରରେ ଶେଷ ହୁଏ। ବୟଃପ୍ରାପ୍ତ ମଣିଷରେ ଏହାର ଲମ୍ବ ପ୍ରାୟ 6 ରୁ 9 ମିଟର।

2. ପାକନଳୀର ପ୍ରଧାନ ଅଂଶଗୁଡ଼ିକ ହେଲା—ପାଟି, ମୁଖଗହ୍ୱର, ଗ୍ରସନୀ, ଗ୍ରାସନଳୀ, ପାକସ୍ଥଳୀ, କ୍ଷୁଦ୍ରାନ୍ତ, ବୃହଦନ୍ତ, ମଳାଶୟ ଓ ମଳଦ୍ୱାର।

3. ପାଟିରେ ଦାନ୍ତ ଖାଦ୍ୟକୁ ଚର୍ବଣ କରେ। ଲାଳରେ ଥିବା ଟାୟାଲିନ୍ ଏନ୍ଜାଇମ୍ ଷ୍ଟାର୍ଚ୍ଚକୁ ମାଲଟୋଜ୍‌ରେ ପରିଣତ କରେ।

4. ଗ୍ରସନୀ ଓ ଗ୍ରାସନଳୀ ଦ୍ୱାରା ଖାଦ୍ୟ ପୁରଃସରଣ (Peristalsis) ମାଧ୍ୟମରେ ପାକସ୍ଥଳୀକୁ ଯାଏ। ପାକସ୍ଥଳୀରେ ପେପ୍ସିନ୍ ପୁଷ୍ଟିସାରକୁ ଆଂଶିକ ଭାବେ ଜୀର୍ଣ୍ଣ କରେ।

5. କ୍ଷୁଦ୍ରାନ୍ତରେ ଖାଦ୍ୟର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜୀର୍ଣ୍ଣ ଓ ଅନ୍ତଅଙ୍କୁର (Villi) ଦ୍ୱାରା ପୋଷକଦ୍ରବ୍ୟର ଶୋଷଣ ହୁଏ। ବୃହଦନ୍ତରେ ଜଳ ଶୋଷିତ ହୁଏ ଓ ମଳ ଗଠିତ ହୁଏ।

6. ପାକନଳୀର କାନ୍ଥ ବର୍ତ୍ତୁଳ ବା ଚକ୍ରାକୃତି ପେଶୀ ଓ ଅନୁଦୈଘ୍ୟ ପେଶୀରେ ଗଠିତ। ଏହି ପେଶୀମାନଙ୍କର ସଂକୋଚନ ଓ ଶିଥିଳନ ଫଳରେ ଖାଦ୍ୟ ଆଗକୁ ଗତି କରେ।

ଏହିପରି ପାକତନ୍ତ ଖାଦ୍ୟକୁ ଶରୀରୋପଯୋଗୀ କରି ଶୋଷଣ କରେ ଏବଂ ଅଦରକାରୀ ଅଂଶକୁ ମଳରୂପେ ନିଷ୍କାସନ କରେ।