ମାଧ୍ୟାକର୍ଷଣୀୟ ସ୍ଥିତିଜ ଶକ୍ତି କ’ଣ ଏବଂ ଏହା କେଉଁ କେଉଁ ପରିମାଣ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ? ଏହାର ସୂତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରନ୍ତୁ।

ମାଧ୍ୟାକର୍ଷଣ ବଳର ବିପରୀତ ଦିଗରେ ଗୋଟିଏ ବସ୍ତୁକୁ ଭୂମିଠାରୁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଉଚ୍ଚତାକୁ ଉଠାଇବା ପାଇଁ ସମ୍ପାଦିତ କାର୍ଯ୍ୟ ବସ୍ତୁରେ ଗଚ୍ଛିତ ହୋଇ ମାଧ୍ୟାକର୍ଷଣୀୟ ସ୍ଥିତିଜ ଶକ୍ତି ରୂପେ ରହେ।

1. ମନେକର, m ବସ୍ତୁତ୍ଵର ଗୋଟିଏ ବସ୍ତୁକୁ ଭୂମିଠାରୁ h ଉଚ୍ଚତାକୁ ଉଠାଯାଉଛି।
2. ବସ୍ତୁର ଓଜନ ବା ମାଧ୍ୟାକର୍ଷଣ ବଳର ପରିମାଣ mg ଅଟେ।
3. ବସ୍ତୁଟିକୁ ସମବେଗରେ ଉଠାଇଲେ ପ୍ରୟୁକ୍ତ ବଳ ମାଧ୍ୟାକର୍ଷଣ ବଳର ସମାନ ଓ ବିପରୀତ ହୁଏ। ତେଣୁ F = mg।
4. ସମ୍ପାଦିତ କାର୍ଯ୍ୟର ସୂତ୍ର: W = ବଳ × ବିସ୍ଥାପନ।
5. ଏଠାରେ ବିସ୍ଥାପନ h ଥିବାରୁ, W = F × h।
6. F = mg ବସାଇଲେ, W = mg × h = mgh।
7. ଏହି ସମ୍ପାଦିତ କାର୍ଯ୍ୟ ବସ୍ତୁରେ ସ୍ଥିତିଜ ଶକ୍ତି ଭାବେ ସଞ୍ଚିତ ହୁଏ।
8. ତେଣୁ ମାଧ୍ୟାକର୍ଷଣୀୟ ସ୍ଥିତିଜ ଶକ୍ତି, Ep = W = mgh।
9. ସୂତ୍ରରୁ ଜଣାପଡ଼େ ଯେ Ep ବସ୍ତୁତ୍ଵ m, ମାଧ୍ୟାକର୍ଷଣଜନିତ ତ୍ୱରଣ g ଏବଂ ଉଚ୍ଚତା h ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ।
10. ବସ୍ତୁତ୍ଵ ବଢ଼ିଲେ, ଅନ୍ୟ ପରିମାଣ ସ୍ଥିର ଥିବାବେଳେ, ସ୍ଥିତିଜ ଶକ୍ତି ବଢ଼େ।
11. ଉଚ୍ଚତା ବଢ଼ିଲେ ମଧ୍ୟ ସ୍ଥିତିଜ ଶକ୍ତି ସେହି ଅନୁପାତରେ ବଢ଼େ।
12. ପୃଥିବୀ ନିକଟରେ g ର ମୂଲ୍ୟ ପ୍ରାୟ ସ୍ଥିର ଧରାଯାଏ।

ଉଦାହରଣସ୍ୱରୂପ, ଉଚ୍ଚତାରେ ରଖାଯାଇଥିବା ପଥରରେ Ep = mgh ଶକ୍ତି ସଞ୍ଚିତ ରହେ; ଏହା ତଳକୁ ପଡ଼ିବାବେଳେ ଗତିଜ ଶକ୍ତିରେ ରୂପାନ୍ତରିତ ହୁଏ।